Nghiêm Mai – Bookademy
Giận là một cuốn sách của Thiền sư Thích Nhất Hạnh, để nói về cách ta từng bước thoát khỏi cơn giận và sống đẹp với xã hội quanh mình. Cuốn sách đưa đọc giả đến từng giai đoạn của cơn giận và cách để mọi người có thể kiểm soát thoát khỏi nó khi nhìn bằng khía cạnh khác, lắng nghe với tâm từ bi để mỗi người được sẻ chia bớt khổ đau.
Giới thiệu tác giả
Thích Nhất Hạnh là một thiền sư, giảng viên, nhà văn, nhà thơ, nhà khảo cứu, nhà hoạt động xã hội và nhà hoạt động hòa bình người Việt Nam. Ông đồng thời cũng là người sáng lập tông phái Truyền thống Làng Mai, được lịch sử công nhận là nguồn cảm hứng chính và là người đưa ra khái niệm Phật giáo dấn thân. Ở phương Tây, Thích Nhất Hạnh đôi khi được coi là “cha đẻ của chánh niệm”; ông là người có ảnh hưởng quan trọng đến sự phát triển của Phật giáo phương Tây, được một số tờ báo đánh giá là nhà lãnh đạo Phật giáo có ảnh hưởng lớn thứ hai ở phương Tây chỉ sau Đạt-lại Lạt-ma.
Tiến sĩ Martin Luther King Jr. đã gọi ông là “một tông đồ của hòa bình và bất bạo động”, Thích Nhất Hạnh đã dành cả cuộc đời mình để gieo hạt giống hiểu biết và yêu thương trên khắp thế giới. Ông là người sáng lập Truyền thống Làng Mai, nơi lan tỏa thông điệp sống tỉnh thức, hòa bình và gắn kết với cuộc đời.
Thích Nhất Hạnh đã xuất bản trên 100 cuốn sách, trong đó có hơn 70 cuốn bằng tiếng Anh. Ông cũng xuất bản các bài giảng trong các tạp chí tạp chí Mindfulness Bell của Dòng tu Tiếp Hiện.
Giới thiệu tác phẩm
Tiêu thụ sân hận
“Sân hận, bực bội, tuyệt vọng tất cả đều có gốc rễ từ thể chất của ta và các thức ăn ta tiêu thụ. Ta phải có một kế hoạch ăn uống, tiêu thụ như thế nào để cho khỏi phải bị sân hận, bạo động xâm chiếm. Ăn uống là một khía cạnh của văn minh xã hội. Cách ta chế tác thức ăn, các loại thực phẩm ta tiêu thụ, cách ta ăn uống tất cả đều có quan hệ tới nền văn minh bởi vì sự lựa chọn của ta trong việc ăn uống có thể đem lại hòa bình và làm vơi bớt khổ đau.”
Thiền sư chỉ ra rằng cơn giận không chỉ là cảm xúc tâm lý, mà còn chịu ảnh hưởng từ thể chất và môi trường tiêu thụ – tức là những gì ta “nạp vào” hằng ngày và “ăn uống là một khía cạnh của văn minh xã hội” chính là cách ta tiêu thụ cũng là cách ta sống có ý thức hay không. Muốn chuyển hóa giận dữ, ta cần bắt đầu từ gốc rễ – từ lối sống, cách ăn, cách nghĩ và những gì ta tiếp nhận. Từ đó, Thiền sư cũng gợi ra một hướng thực tập mang tính toàn diện: chánh niệm trong ăn uống để tâm không bị đầu độc bởi năng lượng tiêu cực.
“Rất nhiều người trong chúng ta đang có một em bé bị thương tích ở trong mình. Thương tích đó có thể là do cha hay mẹ truyền lại. Cha hay mẹ cũng có thể đã bị thương tích khi còn nhỏ. Vì cha mẹ ta không biết cách chữa trị em bé bị thương tích của thời ấu thơ cho nên đã truyền lại thương tích ấy cho ta. Nếu ta không biết cách chữa trị cho em bé bị thương tích trong ta thì ta sẽ trao truyền những thương tích ấy cho con, cho cháu. Vì vậy mà ta phải trở về với em bé bị thương tích trong ta mà tìm cách chữa trị.”
“Em bé bị thương” chính là những tổn thương sâu trong tiềm thức, bắt nguồn từ tuổi thơ, gia đình, những thiếu thốn tình cảm hoặc hiểu lầm. Khi không được nhận diện và chữa lành, vết thương ấy biến thành sân hận, trách móc, khép lòng và ta vô thức mỗi người truyền lại cho thế hệ sau. Chăm sóc cơn giận chính là chăm sóc em bé trong ta, trở về để ôm ấp, chữa trị phần yếu đuối, bị bỏ quên của chính mình. Và gốc rễ của giận đôi khi không nằm ở người khác mà ở nội tâm tổn thương của chính mỗi người.
Tiếng nói của yêu thương
“Khi tu tập, chúng ta tu tập với gia đình, với bạn tu. Tu tập một mình khó thành công. Chúng ta cần đồng minh. Trước kia chúng ta họp nhau chỉ để làm khổ nhau, chỉ để giận nhau. Bây giờ chúng ta họp nhau để chăm sóc buồn giận, phiền não cho nhau. Chúng ta muốn bàn thảo về một kế hoạch sống chung an lạc.”
Thiền sư muốn nhấn mạnh rằng tu tập không phải là hành trình đơn độc. Việc chuyển hóa cơn giận cần có môi trường yêu thương và hỗ trợ từ mọi người xung quanh, để cùng nhau thực tập lắng nghe, thấu hiểu, và nuôi dưỡng năng lượng tích cực.
“Trước kia chúng ta họp nhau để làm khổ nhau, chỉ để giận nhau. Bây giờ chúng ta họp nhau để chăm sóc buồn giận, phiền não cho nhau” là một cách chuyển hóa từ thói quen gây tổn thương sang nuôi dưỡng bình an. Khi một người bình an, tập thể mới bình an; và khi cộng đồng an vui, cá nhân mới thật sự được chữa lành.
“Muốn thay đổi sâu sắc cuộc sống trước nhất ta phải xét lại cách ăn uống, tiêu thụ. Phải ngưng tiêu thụ những gì có thể đầu độc ta. Khi đó ta mới có được sức mạnh để nuôi lớn những gì tốt đẹp trong ta và không còn là nạn nhân của sân hận, phiền não.”
Khi ta để cho những “độc tố” – như bạo lực, thù hận, đố kỵ, hoặc tin tức tiêu cực – xâm nhập vào đời sống, chúng sẽ dần tạo thành “chất liệu sân hận và phiền não” trong tâm. Vì vậy, “ngưng tiêu thụ những gì có thể đầu độc ta” là một hành động bảo vệ và thanh lọc tâm hồn, giúp con người lấy lại sự bình an và lòng từ bi. Chánh niệm luôn bắt đầu từ lựa chọn hằng ngày, từ cách ăn, cách sống, cho đến cách ta nuôi dưỡng tâm. Khi ta sống có ý thức với từng điều mình tiếp nhận, ta sẽ có “sức mạnh để nuôi lớn những gì tốt đẹp trong ta”, không còn là nạn nhân của những cảm xúc tiêu cực.
“Nhận diện, ôm ấp và mỉm cười với cơn giận không có nghĩa là phải dấu kín cơn giận. Phải cho người kia biết rằng ta đang giận, đang khổ. Đây là một điều rất quan trọng. Khi giận ai thì đừng giả bộ là không giận, đừng giả bộ là không khổ. Nếu người kia là một người rất thân thiết thì ta phải nói rõ cho người ấy biết là ta đang giận. Nhưng phải nói một cách bình tĩnh.”
Thiền sư bàn về cách ứng xử với cơn giận trong mối quan hệ con người. Ông khẳng định rằng chánh niệm không có nghĩa là kìm nén hay che giấu cảm xúc, mà là nhận diện và bày tỏ nó bằng sự tỉnh thức.
Khi giận mà giả vờ như không giận, hoặc cố che giấu nỗi khổ, con người đang tự tách mình khỏi cảm xúc thật, khiến cơn giận ngày càng tích tụ, âm ỉ và dễ bùng nổ mạnh hơn sau này. Ngược lại, nếu ta có thể nói ra nỗi giận của mình bằng sự bình tĩnh, với tinh thần chia sẻ chứ không phải trách móc, thì cảm xúc ấy sẽ được giải tỏa trong hiểu biết và kết nối.
“Phải cho người kia biết rằng ta đang giận, đang khổ” là cách dám nói thật lòng mình, nhận diện cảm xúc của bản thân, làm chủ năng lượng của nó và chuyển hóa bằng tình thương.
Ôm ấp cơn giận bằng chánh niệm
“Trong tâm thức của chúng ta có những khối của niềm đau, của sân hận, và của bực bội gọi là nội kết. Chúng cũng được gọi là những nút thắt, giây quấn (triền phược), bởi vì chúng trói buộc, không cho ta được tự do.”
Trong tâm thức của mỗi người luôn tồn tại những khối năng lượng tiêu cực của niềm đau, sân hận hay bực bội mà Thiền sư Thích Nhất Hạnh gọi là “nội kết” – những nút thắt trong tâm khiến con người mất tự do. Chúng là những vết thương chưa được chữa lành, ngày một siết chặt tâm hồn ta. Dù ta có cố gắng chối bỏ hay đè nén, chúng vẫn âm thầm tồn tại và ảnh hưởng đến suy nghĩ, lời nói, hành động của ta. Bởi vậy, việc hiểu và chuyển hóa những “nội kết” ấy là điều cần thiết để tìm lại sự an nhiên và tự tại trong chính mình.
“Sân hận là một nội kết, và vì nó gây đau khổ cho nên ta phải tìm mọi cách để diệt trừ. Các nhà tâm lý trị liệu thích dùng câu “tống nó ra khỏi cơ thể (getting it out of your system).Và họ nói tới phương pháp ‘xả hơi’ (venting), cũng như xả hơi khói ra khỏi nhà bếp. Một vài nhà tâm lý trị liệu nói rằng khi năng lượng của sân hận nổi dậy trong ta thì ta phải ‘xả’ nó đi bằng cách đấm vào gối hay đá vào một cái gì hay đi vô rừng mà la hét.”
Thiền sư cũng chỉ ra rằng, trong khi một số nhà tâm lý trị liệu phương Tây khuyên “xả hơi” (venting) như đấm vào gối, hét thật to hay trút giận ra ngoài thì đó chỉ là sự giải tỏa nhất thời, khiến năng lượng sân hận bùng phát mạnh hơn chứ không thể chữa lành tận gốc. Ông cho rằng con đường đúng đắn hơn chính là thực tập chánh niệm – nhận diện, ôm ấp và chuyển hóa cơn giận bằng hơi thở tỉnh thức.
” Thực tập chăm sóc cơn giận cũng như vậy. Chánh niệm nhận diện và chấp nhận sự có mặt của cơn giận. Chánh niệm cũng như một người anh cả. Anh cả không đàn áp đứa em đang đau khổ. Chánh niệm chỉ nói, “Em ơi, có anh giúp em đây.” Bạn ôm đứa em của bạn vào lòng và an ủi vỗ về. Đây chính là sự thực tập của chúng ta.”
Thiền sư Thích Nhất Hạnh đã dùng hình ảnh “người anh cả và đứa em đau khổ” để diễn tả cách con người nên đối diện với cơn giận của chính mình, nó tượng trưng cho mối quan hệ giữa chánh niệm và cảm xúc tiêu cực trong tâm ta. “Người anh cả” tức chánh niệm, là phần tỉnh thức, hiểu biết và bình an trong ta; còn “đứa em đau khổ” là phần yếu đuối, tổn thương, đang vùng vẫy trong giận dữ, sợ hãi hay buồn tủi.
Khi cơn giận xuất hiện, con người thường có hai phản ứng cực đoan: hoặc đàn áp, cố gắng chối bỏ nó; hoặc buông thả, để nó bùng nổ thành lời nói hay hành động làm tổn thương người khác. Thay vào đó, là chánh niệm con đường của hiểu và thương. Khi ta thở vào, thở ra, ý thức rằng “cơn giận đang có mặt trong ta”, ta đã thực tập nhận diện. Không chạy trốn, không phán xét, chỉ ôm ấp cảm xúc bên trong mìnhnhư người anh ôm đứa em bé nhỏ đang khóc.
“Công năng thứ nhất của chánh niệm là nhận diện chứ không phải là đánh phá. “Thở vào, tôi biết rằng cơn giận có trong tôi, Xin chào em bé sân hận.” Rồi thở ra, “Tôi sẽ chăm sóc em hết lòng.”
Khi bạn đã nhận diện cơn giận, bạn sẽ ôm ấp nó. Đây là công năng thứ hai của chánh niệm. Đây là một thực tập rất dễ chịu. Thay vì đánh phá bạn chăm sóc cảm xúc của bạn.”
Cơn giận vốn là năng lượng sống, nhưng nếu không được hiểu, nó trở thành lửa thiêu đốt bản thân chính bạn và người khác. Khi biết tiêu thụ có chánh niệm, chữa lành vết thương nội tâm, và sống trong môi trường có sự thấu hiểu, ta có thể chuyển hóa năng lượng giận thành năng lượng yêu và thương. Từ đó, ta sống tự do, nhẹ nhõm và không còn bị “nội kết” trói buộc.
Cảm nhận cá nhân
Giận của Thiền sư Thích Nhất Hạnh, mỗi người như được soi chiếu vào chính mình, đôi khi cũng có những bực bội, tổn thương hay bất mãn. Cuốn sách không chỉ nói về “giận” như một cảm xúc nhất thời, mà còn là hành trình giúp ta hiểu sâu hơn về chính mình. Thay vì né tránh hay bỏ qua nó, mà mỗi người cần nhận diện, lắng nghe.
Tôi đặc biệt ấn tượng với hình ảnh “người anh cả và đứa em đau khổ”. Bởi đôi khi, ta quên mất rằng chính ta cũng đang cần được an ủi. Ta giận người khác, nhưng thật ra là giận vì những tổn thương trong mình chưa được giải đáp. Khi hiểu điều đó, ta bắt đầu biết thương lấy bản thân hơn, và từ đó biết thương người khác hơn.
Kết luận
Đọc Giận, ta như được soi chiếu vào chính nội tâm mình, Thiền sư Thích Nhất Hạnh không xem sân hận là kẻ thù, mà là một phần tự nhiên trong con người, chỉ cần ta học cách nhận diện và hóa giải cơn giản bằng những điều đơn giản. Bởi cơn giận không đến từ người khác, mà từ chính bản ngã của mỗi người khi để nó chi phối cảm xúc của mình.
Bản quyền thuộc về Bookademy – Ybox.
